
بیماریهای گوارشی سگ؛ از گاستروانتریت حاد و کولیت تا IBD و تریاژ علائم اورژانسی
اختلالات گوارشی در سگها طیف گستردهای از گاستروانتریت حاد گذرا تا آنتروپاتیهای مزمن التهابی (IBD) و موقعیتهای تهدیدکننده حیات نظیر پیچخوردگی معده را در بر میگیرند. تمایز منشأ اسهال (روده باریک در برابر روده بزرگ)، شناخت تغییرات حاد پاتوفیزیولوژیک و تریاژ بهموقع علائم خطر بالینی، نخستین گام در جلوگیری از شوک هیپوولمیک و آسیب مخاطی غیرقابل برگشت به شمار میرود. [۱, ۲]
پاتوفیزیولوژی گاستروانتریت حاد سگ و مکانیسمهای دفع آب و الکترولیت
گاستروانتریت حاد (Acute Gastroenteritis) ناشی از تخریب موکوس مخاطی و پیوندهای محکم بینسلولی انتروسیتها بر اثر تغییر ناگهانی رژیم، خطای تغذیهای (Indiscretion)، یا پاتوژنهای باکتریایی و ویروسی رخ میدهد. این التهاب با چهار مکانیسم اصلی اسموتیک، ترشحی، اگسوداتیو (تراوشی) و اختلال در حرکات دودی روده آشکار میشود. [۱]
از دست رفتن سریع آب، سدیم، کلر و پتاسیم میتواند در کمتر از ۲۴ تا ۴۸ ساعت، سگ را به سمت دهیدراتاسیون شدید، کاهش پرفیوژن کلیوی و اسیدوز متابولیک هدایت کند. به همین دلیل در مواجهه با اسهال حاد، سنجش افت الاستیسیته پوست (Turgor)، زمان پر شدن مویرگی (CRT) و رطوبت مخاط لثه ارزیابیهای اولیه حیاتی هستند. [۱, ۳]
تمایز بالینی اسهال روده باریک از روده بزرگ (کولیت حاد سگ)
یکی از مهمترین ارزیابیهای تریاژ، تشخیص درگیری آنتریت (روده باریک) از کولیت (روده بزرگ) است؛ چرا که پروتکلهای تشخیصی و درمانی متفاوتی را میطلبند: [۲, ۳]
- اسهال روده باریک (Small Intestinal): حجم مدفوع در هر نوبت به شکل چشمگیری افزایش مییابد اما تعداد دفعات دفع معمولاً اندک (۲ تا ۳ بار در روز) است. در صورت خونریزی، خون هضمشده به رنگ سیاه قیری (Melena) دیده میشود و سگ علائم سوءجذب، کاهش وزن و گاه استفراغ بارز را نشان میدهد. [۲]
- کولیت و اسهال روده بزرگ (Large Intestinal / Colitis): حجم هر نوبت دفع اندک است، اما تعداد نوبتها مکرر (بیش از ۵ تا ۱۰ بار در روز) همراه با زورزدن دردناک (Tenesmus) میباشد. در مدفوع مخاط ژلهای فراوان و خون تازه قرمز روشن (Hematochezia) به چشم میخورد و معمولاً کاهش وزن سیستمیک در مراحل اولیه رخ نمیدهد. [۲, ۳]
برای بررسی تفاوتهای عمومی سلامت میکروبیوم و نقش تغذیهای فیبرها، مطالعه راهنمای فیبر و سلامت میکروبیوم گوارش حیوانات و همچنین نقش بالینی عصاره پیت و اسیدهای هومیک در اسهال تصویر جامعتری فراهم میسازد. [۱]
آنتروپاتیهای مزمن و بیماری التهابی روده سگ (Canine IBD)
اگر علائم گوارشی مانند استفراغ، اسهال دورهای، صداهای شکمی شدید (Borborygmi) یا کاهش وزن بیش از ۳ هفته ادامه یابد، سگ به دسته آنتروپاتیهای مزمن (Chronic Enteropathy) وارد میشود. گایدلاینهای اجماعی کالج دامپزشکی داخلی آمریکا (ACVIM) آنتروپاتیهای مزمن را به سه دسته اصلی تفکیک میکنند: [۲]
- آنتروپاتی پاسخدهنده به غذا (Food-Responsive Enteropathy - FRE): شایعترین شکل در سگهای جوان که با رژیمهای حاوی پروتئین نوظهور (Novel Protein) یا پروتئین هیدرولیزشده در مدت ۲ تا ۴ هفته برطرف میشود. [۲]
- آنتروپاتی پاسخدهنده به پروبیوتیک/تعدیلکننده بافت میکروبی: مواردی که با دیسبیوز روده مرتبط بوده و به تعدیل فلور میکروبی پاسخ میدهند. [۱, ۲]
- بیماری التهابی روده و پاسخدهنده به سرکوب سیستم ایمنی (Immunosuppressant-Responsive / IBD): نفوذ پاتولوژیک لنفوسیتها، پلاسماسلها یا ائوزینوفیلها در لایه لامینا پروپریا مخاط روده که به تأیید هیستوپاتولوژی از طریق بیوپسی آندوسکوپیک نیاز داشته و نیازمند کورتیکواستروئیدها و درمانهای سرکوبکننده ایمنی تحت نظر متخصص است. [۲]
تریاژ علائم اورژانسی گوارشی؛ چه زمانی ثانیهها تعیینکنندهاند؟
هر علامت گوارشی یک بیماری خودمحدودشونده نیست. وجود هر یک از علائم زیر تریاژ فوری درجه یک محسوب شده و نیاز به مداخله فوری بیمارستانی دارد: [۱, ۳]
- تلاش بینتیجه برای استفراغ همراه با نفخ و اتساع شکم: نشانه کلاسیک سندرم چرخش و اتساع حاد معده (GDV)؛ این وضعیت یک اورژانس مرگبار جراحی است و هر دقیقه تأخیر شانس نکروز بافت معده و مرگ را بالا میبرد. [۳]
- استفراغ مکرر جهنده همراه با ناتوانی در نگه داشتن آب: احتمال انسداد مکانیکی ناشی از جسم خارجی (Foreign Body Obstruction) یا انواژیناسیون روده (Intussusception). [۱]
- اسهال شدید آبکی به رنگ قرمز تمشکی با بوی تعفن شدید: نشانه سندرم اسهال خونریزیدهنده حاد (AHDS/HGE) یا آنتریت ویروسی پاروویروس در تولهها که با غلیظ شدن شدید خون (افزایش PCV به بالای ۶۰٪) و افت سریع آلبومین و شوک اندوتوکسیک همراه است. [۱, ۳]
- شکم حاد، تب بالا، تنفس سطحی سریع و بیحالی شدید: هشدار پریتونیت ناشی از سوراخشدگی دستگاه گوارش یا پانکراتیت حاد نکروزان. [۳]
مسیر تشخیصی استاندارد در کلینیک دامپزشکی
تشخیص علمی بیماریهای گوارشی فراتر از حدس و گمان بالینی است و شامل مراحل ساختاریافته زیر میباشد: [۱, ۲]
- آزمایش میکروسکوپی مدفوع (Fecal Flotation & Smear): ارزیابی کیست ژیاردیا، تخم نماتودها، کوکسیدیا و تعادل سیتولوژی باکتریایی. [۱]
- پانل هماتولوژی و بیوشیمی خون: بررسی هماتوکریت، پروتئین تام، آلبومین (شناسایی PLE یا آنتروپاتی دفعکننده پروتئین)، الکترولیتها و آنزیمهای کبدی و کلیوی. [۲]
- سنجش اختصاصی لیپاز پانکراس سگ (Spec cPL) و ویتامینهای سرم: افت ویتامین B12 (کوبالامین) نشانه اختلال جذب در ایلئوم و افت فولات نشانه درگیری دئودنوم است. [۲]
- تصویربرداری تشخیصی (رادیوگرافی و سونوگرافی شکم): اندازهگیری ضخامت لایههای دیواره روده، بررسی ساختار لنفنودهای مزانتریک و رد اجسام خارجی مات یا متحرک. [۱, ۲]
محدودیتهای درمان خانگی و مراقبتهای حمایتی استاندارد
پرهیز از خوددرمانی یک اصل غیرقابل مذاکره است. هرگز بدون دستور مستقیم دامپزشک از لوپرامید، دیفنوکسیلات یا آنتیبیوتیکهایی نظیر مترونیدازول استفاده نکنید؛ لوپرامید در سگهای دارای جهش ژن MDR1 ایجاد مسمومیت عصبی شدید میکند و در موارد باکتریایی سموم را داخل روده حبس مینماید. [۱, ۳]
در دورههای نقاهت پس از تثبیت بیمار، استفاده از ترکیبات جاذب سموم و محافظ موکوس مانند عصاره پیت (Peat Extract) که سرشار از اسیدهای هومیک طبیعی است، با پوشش مخاط ملتهب و باند کردن اندوتوکسینها به پایداری دفع کمک میکند. [۱]

محصول canina-moortranke-250ml
پرسشهای متداول
آیا ناشتا نگه داشتن ۲۴ ساعته برای سگ مبتلا به اسهال هنوز توصیه میشود؟
دیدگاههای نوین گوارش دامپزشکی ناشتایی طولانی را رد میکنند؛ سلولهای انتروسیت روده برای بقا و ترمیم به تغذیه مستقیم از لومن گوارشی نیاز دارند. مگر در موارد استفراغ مداوم، بازگشت زودهنگام به رژیمهای بسیار زودهضم و کمچرب با مقادیر اندک و دفعات زیاد ریکاوری مخاط را تسریع میبخشد. [۱]
تفاوت ملنا با هماتوشزی در مدفوع سگ چیست؟
ملنا مدفوع تیره، قیرمانند و بدبو است که از خونریزی در مری، معده یا ابتدای روده باریک ناشی شده و در مواجهه با اسید و آنزیمهای هضمی هضم شده است. هماتوشزی حضور خون تازه و زرشکی رنگ در مدفوع است که نشاندهنده ضایعه فعال در کولون، رکتوم یا ناحیه مقعدی است. [۲, ۳]
دیدگاهها و پرسشهای کاربران (0)
هنوز دیدگاهی برای این مقاله ثبت نشده است. اولین نظر را شما بنویسید!